İstanbul'da konut arayan herkesin aklındaki ilk soru aynıdır: Bu bina depreme dayanıklı mı? Bir binanın deprem güvenliği tek bir unsura bağlı değildir. Birbirini tamamlayan dört halkadan oluşur: doğru zemin bilgisi, yönetmeliğe uygun proje, denetimli uygulama ve binanın doğru kullanılması.
1. Zemin: her şey yerin altında başlar
Bir bina, üzerinde durduğu zemin kadar sağlamdır. Bu nedenle inşaata başlamadan önce sondaj ve laboratuvar deneyleriyle zemin ve temel etüdü yapılır. Etüt raporu; zeminin taşıma gücünü, yeraltı suyunun durumunu ve zeminin deprem sırasında nasıl davranabileceğini ortaya koyar. Temel sistemi (örneğin radye temel) ve statik hesaplar bu verilere göre belirlenir.
2. Proje: yönetmeliğe uygun tasarım
Türkiye'de yeni binalar, 1 Ocak 2019'da yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'ne göre projelendirilir. Yönetmelik; binanın bulunduğu yerin deprem tehlikesini, zemin sınıfını ve yapının kullanım amacını birlikte değerlendirir. Konut alırken binanın yapı ruhsatını hangi tarihte aldığını sormak, hangi kurallara göre tasarlandığı hakkında fikir verir.
3. Uygulama: projede yazanın sahada yapılması
En iyi proje bile sahada doğru uygulanmazsa amacına ulaşmaz. Ülkemizde 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında, yapı denetim kuruluşları inşaatı aşama aşama denetler. Bu süreçte özellikle şunlara bakılır:
- Kullanılan betonun sınıfı ve alınan beton numunelerinin laboratuvar sonuçları
- İnşaat demirinin (donatının) çapı, adedi ve yerleşimi
- Kalıp, beton dökümü ve betonun kürü (sulanarak bakımı)
- Yapılan imalatın onaylı projeye uygunluğu
4. Kullanım: taşıyıcı sisteme dokunmayın
Deprem güvenliği, bina teslim edildikten sonra da süren bir sorumluluktur. Kolonlar, kirişler ve perde duvarlar binanın taşıyıcı sistemidir. Tadilat sırasında bu elemanların kırılması, kesilmesi veya delinmesi binanın deprem davranışını ciddi biçimde olumsuz etkileyebilir. Daire içi tadilat veya dükkân genişletme gibi işlerden önce mutlaka bir inşaat mühendisine danışılmalıdır.
Satın almadan önce sorulacak sorular
- Binanın yapı ruhsatı hangi tarihte alındı?
- Zemin etüdü yapıldı mı, temel sistemi nedir?
- Yapı denetimini hangi kuruluş yaptı?
- Bina tamamlandıysa yapı kullanma izni (iskân) alındı mı?
- Binada sonradan taşıyıcı elemanlara müdahale edildi mi?
DASK'ı unutmayın
Zorunlu Deprem Sigortası (DASK), konut sahiplerinin yaptırması gereken zorunlu bir sigortadır. DASK binanın dayanıklılığını artırmaz; ancak olası bir hasarda poliçe teminatı kapsamında maddi güvence sağlar.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Belirli bir binanın deprem performansı hakkında kesin bilgi ancak yetkili mühendislerin yapacağı inceleme ile elde edilebilir.
